گفتار چهارم پىرگ و استخوان پىرگها در تن آدمى اندامانى بسيار حساسند و با مغز پيوستگى دارند ؛ هرگاه پىرگ زخمى شد درد و آزارش بسيار طاقت‌فرسا است و پيامدهاى بسيار ناهموار از قبيل تشنج و بهم خوردن عقل دارد . بارها رخ داده كه قبل از احساس درد كردن در زخم پىرگ ، تشنج رخ داده است . و حتى اگر درد در اندازهء بسيار زياد هم رخ ندهد ورم كردن حتمى است . كم‌خطرترين و سلامت‌ترين حالت زخم پىرگ آن است كه تب بر بيمار آيد و ورمهاى زياد در جاهاى غير جاى زخمى شدن پىرگ رخ دهند ، بيمار بسيار تشنه مىشود ، از خواب محروم مىگردد ، زبانش خشك مىشود و بويژه اگر ورم در زبان و نزديكيهاى زبان پديد آيد ، بروز اين حالات شديدتر است . اگر زخم در تك‌رگهايى داخل ماهيچه‌ها باشد ؛ باز همان درد جانگداز و پيامدهاى ناهنجار روى آورند و بويژه اگر تك‌رگ در كنارهء ماهيچه بوده و در وسط ماهيچه نباشد ، درد بسيار شديد است . اگر پىرگ ورم كند يا حالتى شبه ورم بر او آيد ، يا پىرگ سرما بخورد ، باز درد بسيار شديد رخ مىدهد . اگر پىرگ متعفن شود ، ورم مىكند و اندام را از اثر ورمش فاسد مىگرداند . پىرگ زود متعفن مىشود ؛ زيرا گوهرش رطوبى است كه سردى آن را منعقد كرده و تو گويى از سرما يخ بسته است . پس چيزى كه گوهرش رطوبت از سردى جامد شده باشد ، از رطوبت و از حرارت نمناك زود متعفن مىشود . اگر رطوبت وارد بر پىرگ سرد باشد ، سبب تشنج مىگردد . و اگر رطوبت وارد بر پىرگ گرم باشد سبب عفونت پىرگ مىشود . پس نبايد آب را به پىرگ ورم كرده نزديك كرد ، نه آب سرد و نه آب گرم . روغن هم خوب نيست . ليكن گاهى ناگزير براى تسكين درد به روغن گرمىبخش نياز مىافتد كه درد را تسكين دهد يا دارو را كم‌مايه‌تر كند كه آسان‌تر نفوذ كند . داروى علاج پىرگ بايد چنان باشد كه حالت رطوبى پىرگ را از بين ببرد ؛ كه گاهى ممكن است داروى خلنده ( ناخس ) اين كار را انجام دهد و در مقابل حالت رطوبى بودن پىرگ مقاومت كند .